ފަހު 10: ފާފަތައް ފުއްސެވުމަށާއި، ދަރަޖަ މަތިވެރިކުރުމުގެ ފުރުޞަތެއް

ފަލަކީ ހިސާބުތަކާއި ދުވަސްތަކުގެ ހިނގުމުގެ ތެރެއިން އަހަރެއްގެ ތެރޭގައި އިންސާނާ އާ ބައްދަލުކުރާ އެންމެ މާތް، އެންމެ ބަރަކާތްތެރި ދުވަސްތަކަކީ ރަމަޟާން މަހުގެ ފަހު ދިހައެއްގެ ދުވަސްތަކެވެ. މިއީ މާތް ﷲ އެކަލާނގެ އަޅުތަކުންނަށް ދެއްވާފައިވާ ރަޙްމަތުގެ މަތިވެރި ފުރުޞަތެކެވެ. މި ދިހަ ރޭގެ ތެރޭގައި އަހަރެއްގެ ތެރޭގައި އަންނަ އެންމެ މާތް ރޭ ކަމުގައިވާ ލައިލަތުލް ޤަދްރުވިލޭރޭ ހިމެނިގެންވެއެވެ.

ލައިލަތުލް ޤަދްރުވިލޭރޭގެ މާތްކަމާ ބެހޭގޮތުން ކީރިތި ޤުރްއާނުގައި މާތް ﷲ ވަނީ ވަކި ސޫރަތެއް ބާވާލައްވާފައެވެ. އެކަލާނގެ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. "لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ" (އަލްޤަދްރު ސޫރަތް: 3). މާނައީ: "ލައިލަތުލްޤަދްރިވިލޭރޭ އެއްހާސް މަހަށްވުރެ ހެޔޮކަން ބޮޑެވެ." އެބަހީ އެންމެ ރެއެއްގެ އަޅުކަން، 83 އަހަރާއި 4 މަސް ދުވަހުގެ އަޅުކަމަށްވުރެ އިތުރުވެގެންވެއެވެ. ނަބިއްޔާ ﷺ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. "މި މަހުގައި (ރަމަޟާން މަހުގައި) އެއްހާސް މަހަށްވުރެ ހެޔޮކަން ބޮޑު ރެއެއްވެއެވެ. އެ ރޭގެ ހެޔޮކަމުން މަޙްރޫމްވެއްޖެ މީހާ (ހުރިހާ ހެޔޮކަމަކުން) މަޙްރޫމްވެއްޖެއެވެ." (ސުނަނުއް ނަސާއީ: 2106).

މި މަތިވެރި ރޭގެ ސީދާ ތާރީޚު އުންމަތަށް ސިއްރު ކުރެވުނު ސަބަބެއް އޮވެއެވެ. އިމާމް ބުޚާރީ ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘެއްގައިވެއެވެ. ނަބިއްޔާ ﷺ ލައިލަތުލް ޤަދްރުވިލޭރޭގެ ޚަބަރު ދެއްވުމަށް ނުކުމެވަޑައިގަތް ވަގުތު، މުސްލިމުންގެ ތެރެއިން ދެމީހަކު ޒުވާބުކޮށް ދެބަސްވަނީއެވެ. އެހިނދު އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. "ތިމަންކަލޭގެފާނު ނުކުމެވަޑައިގަތީ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ލައިލަތުލް ޤަދްރުވިލޭރޭގެ ޚަބަރު ދެއްވުމަށެވެ. ނަމަވެސް މިވެނި މީހަކު މިވެނިމީހަކާއި ޒުވާބުކުރުމުގެ ސަބަބުން (އެ ރޭގެ ޢިލްމު) އުފުއްލެވުނީއެވެ. އެއީ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ހެޔޮގޮތް ކަމުގައި ވެދާނެއެވެ." (ޞަޙީޙުލް ބުޚާރީ: 49). މީގެ ބޭނުމަކީ އެންމެ ރެއަކަށް ބަރޯސާނުވެ، މުޅި ދިހަ ރޭ އަޅުކަމުގައި ހޭދަކުރުމަށް ބާރުއެޅުމެވެ.
ރަމަޟާން މަހުގެ ފަހު ދިހައެއް އައުމުން ރަސޫލާ ﷺ ޢަމަލުފުޅު ބަހައްޓަވާ ގޮތް ޢާއިޝަތުގެފާނު ސިފަކުރައްވާފައިވެއެވެ. "ފަހު ދިހައެއް އައުމުން އެކަލޭގެފާނު އުނަގަނޑުގައި ކަމަރު ބަނދެލައްވައެވެ (އަޅުކަމަށް ހީވާގިވެވަޑައިގަންނަވައެވެ). އަދި ރޭގަނޑު އިޙްޔާ ކުރައްވައެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ އަހުލުވެރިން (އަޅުކަމަށް) ހޭލައްވައެވެ." (ޞަޙީޙުލް ބުޚާރީ: 2024).

ޚާއްޞަކޮށް އޮނަހިރި ރޭތަކުގައި (21، 23، 25، 27، 29) މި ރޭ ހޯދުމަށް އިތުރު ސަމާލުކަން ދިނުމަށް އެކަލޭގެފާނު އިރުޝާދު ދެއްވިއެވެ. އަދި މި ދިހަ ދުވަހު އެކަލޭގެފާނު މިސްކިތުގައި އިޢްތިކާފަށް އިންނަވައެވެ. އިޢްތިކާފަކީ ދުނިޔަވީ ކަންކަމުން ދުރުވެ، މާތް ﷲ އަށް ކުއްތަންވުމަށް މިސްކިތުގައި މަޑުކުރުމެވެ. މިއީ ކޮންމެ މުސްލިމަކަށްވެސް އެމީހެއްގެ ފެންވަރުން ކުރެވިދާނެ ކަމެކެވެ. މުޅި ދިހަ ދުވަހު ނުއިނދެވުނަސް، ރޭގަނޑުގެ ވަގުތުތަކުގައި މިސްކިތުގައި އިޢްތިކާފުގެ ނިޔަތުގައި މަޑުކުރުމަކީވެސް އޮތް މަގެކެވެ.
ޞަޙާބީ ބޭކަލުންގެ ޢަމަލުފުޅުތަކަށް ބަލާނަމަ މި ދުވަސްތަކުގެ ބޭނުން އެބޭކަލުންވަނީ އެންމެ ފުރިހަމައަށް ހިއްޕަވާފައެވެ. އަބޫ ހުރައިރާ رضي الله عنه ފަދަ ބޭކަލުން މިސްކިތުގައި ގިނަ ވަގުތު ހޭދަކުރައްވައި، ކީރިތި ޤުރްއާން ކިޔެވުމާއި ޛިކުރު ކުރުމުގައި ދެމިތިއްބެވިއެވެ. ޢަބްދުﷲ ބުނު ޢުމަރު رضي الله عنه ފަހު ދިހައިގެ ރޭތަކުގައި ނިދި މަދުކުރައްވައި، މުޅި ރޭ އަޅުކަމުގައި ހޭދަކުރައްވައެވެ. ޒައިދު ބުނު ސާބިތު رضي الله عنه ފަދަ ބޭކަލުން މި ދުވަސްތަކުގައި ޢިލްމު އުނގަންނައިދިނުމާއި ދުޢާކުރުމުގައި މަޝްޣޫލުވެވަޑައިގަންނަވައެވެ.

ޢިލްމުވެރިން ބަޔާންކުރައްވާ ގޮތުގައި ލައިލަތުލް ޤަދްރުވިލޭރޭގެ މާނައިގެ ތެރޭގައި "ޝަރަފުވެރިކަން" ނުވަތަ "މިންވަރު" ހިމެނެއެވެ. މާތް ﷲ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. "فِيهَا يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ" (އަދުދުޚާން ސޫރަތް: 4). މާނައީ: "ޙިކުމަތްތެރި ކޮންމެ ކަމެއް އެ ރޭގައި ބަޔާންކޮށް ކަނޑައަޅުއްވައެވެ." އިބްނު ޢައްބާސް رضي الله عنه ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ކުރިއަށް އޮތް އަހަރުގެ ތެރޭގައި ވާނޭ ކަންތައްތަކާއި، މީހުންނަށް ލިބޭނޭ ރިޒްޤާއި، މަރުވާނޭ މީހުންގެ ލިސްޓު އެ ރޭގައި މަލާއިކަތުންނަށް ލިޔެވި ބަޔާންކޮށްދެއްވެއެވެ. (ތަފްސީރު އިބްނު ކަޘީރު).

ރަމަޟާން މަހުގެ ފަހު ދިހައަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ފާފަތައް ފުއްސެވުމަށާއި، ދަރަޖަ މަތިވެރިކުރުމަށް ލިބޭ ރަންގަނޑެއް ފަދަ ފުރުޞަތެކެވެ. މި ދުވަސްތަކުގައި ކަންނެތްކަން ދޫކޮށް، ގަދައަޅާ އަޅުކަން ކުރުމަކީ ބާއްޖަވެރިއަކަށް ވުމަށް އޮތް މަގެކެވެ. އެންމެހާ މުސްލިމުންގެ މައްޗަށް އޮތީ މި މަތިވެރި ދުވަސްތަކުގެ ބޭނުން ހިފައި، މާތް ﷲ ގެ ރުހިވޮޑިގަތުން ހޯދުމަށް ގަދައަޅައި މަސައްކަތް ކުރުމެވެ.

ލިޔުނީ: މުޙައްމަދު މަންޞޫރު އާދަމް / އެތުމާގެ ގެމަނަފުށި